نکال شب – 3
نکال شب که کند در قدح سیاهی مشک
در او شرار چراغ سحرگهان گیرد
در شمارة دهم از سال دهم مجلة یغما، دکتر احمدعلی رجایی نوشتة کوتاهی دربارة واژة «نکال» در این بیت آورده و کوشیده است معنای بیت را توضیح دهد.
رجایی، بر خلاف دو نظری که در یادداشتهای پیشین به آنها اشاره کردیم، قائل به تصحیف در واژة «نکال» نیست؛ بلکه همین صورت «نکال» را برمیگزیند. او ابتدا با رجوع به واژهنامهها و فرهنگهای لغت معنای «نکال» را چنین به دست آورده است: «عقوبت، تنبیه و سیاست و شکنجه و عداب و پاداش و سزای اعمال و کردار بد». سپس در یافتن معنای اصطلاح «مشک در قدح کردن» با توجه به معنایی که در غیاثاللغات آمده، به نتیجه رسیده است که «مشک در شراب کردن کنایه از بیهوش کردن» است. کاربرد مجازی قدح به جای شراب – با علاقة محلیه – هم نیاز به توضیح ندارد.
با توجه به نکات گفتهشده، دکتر رجایی بیت را چنین معنی کرده است: «به [عنوان] کیفر شب که در قدح جهانیان سیاهی مشک [را] میافکند و آنان را بیهوش و در خواب میسازد، شرارة خورشید [سحرگاهی] در او میگیرد.»
[رجایی بخارایی، احمدعلی؛ احتجاجات و سؤالات و توضیحات؛ یغما؛ سال دهم؛ شمارة دهم؛ 479]